Dhyana Yogah

श्रीभगवानुवाच | अनाश्रितः कर्मफलं कार्यं कर्म करोति यः | स संन्यासी च योगी च न निरग्निर्न चाक्रियः ||६-१||

"6.1 The Blessed Lord said He who performs his bounden duty without depending on the ..."

यं संन्यासमिति प्राहुर्योगं तं विद्धि पाण्डव | न ह्यसंन्यस्तसङ्कल्पो योगी भवति कश्चन ||६-२||

"6.2 Do thou, O Arjuna, know Yoga to be that which they call renunciation; no one veri..."

आरुरुक्षोर्मुनेर्योगं कर्म कारणमुच्यते | योगारूढस्य तस्यैव शमः कारणमुच्यते ||६-३||

"6.3 For a sage who wishes to attain to Yoga, action is said to be the means; for the ..."

यदा हि नेन्द्रियार्थेषु न कर्मस्वनुषज्जते | सर्वसङ्कल्पसंन्यासी योगारूढस्तदोच्यते ||६-४||

"6.4 When a man is not attached to the sense-objects or to actions, having renounced a..."

उद्धरेदात्मनात्मानं नात्मानमवसादयेत् | आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुरात्मैव रिपुरात्मनः ||६-५||

"6.5 One should raise oneself by one's Self alone; let not one lower oneself; for the ..."

बन्धुरात्मात्मनस्तस्य येनात्मैवात्मना जितः | अनात्मनस्तु शत्रुत्वे वर्तेतात्मैव शत्रुवत् ||६-६||

"6.6 The Self is the friend of the self of him by whom the self has been conered by th..."

जितात्मनः प्रशान्तस्य परमात्मा समाहितः | शीतोष्णसुखदुःखेषु तथा मानापमानयोः ||६-७||

"6.7 The Supreme Self of him who is self-controlled and peaceful is balanced in cold a..."

ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रियः | युक्त इत्युच्यते योगी समलोष्टाश्मकाञ्चनः ||६-८||

"6.8 The Yogi who is satisfied with the knowledge and the wisdom (of the Self), who ha..."

सुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु | साधुष्वपि च पापेषु समबुद्धिर्विशिष्यते ||६-९||

"6.9 He who is of the same mind to the good-hearted, friends, enemies, the indifferent..."

योगी युञ्जीत सततमात्मानं रहसि स्थितः | एकाकी यतचित्तात्मा निराशीरपरिग्रहः ||६-१०||

"6.10 Let the Yogi try constantly to keep the mind steady, remaining in solitude, alon..."

शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः | नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम् ||६-११||

"6.11 In a clean spot, having established a firm seat of his own, neither too high nor..."

तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तेन्द्रियक्रियः | उपविश्यासने युञ्ज्याद्योगमात्मविशुद्धये ||६-१२||

"6.12 There, having made the mind one-pointed, with the actions of the mind and the se..."

समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः | सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् ||६-१३||

"6.13 Let him firmly hold his body, head and neck erect and still, gazing at the tip o..."

प्रशान्तात्मा विगतभीर्ब्रह्मचारिव्रते स्थितः | मनः संयम्य मच्चित्तो युक्त आसीत मत्परः ||६-१४||

"6.14 Serene-minded, fearless, firm in the vow of a Brahmachari, having controlled the..."

युञ्जन्नेवं सदात्मानं योगी नियतमानसः | शान्तिं निर्वाणपरमां मत्संस्थामधिगच्छति ||६-१५||

"6.15 Thus always keeping the mind balanced, the Yogi, with the mind controlled, attai..."

नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति न चैकान्तमनश्नतः | न चातिस्वप्नशीलस्य जाग्रतो नैव चार्जुन ||६-१६||

"6.16 Verily Yoga is not possible for him who eats too much, nor for him who does not ..."

युक्ताहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु | युक्तस्वप्नावबोधस्य योगो भवति दुःखहा ||६-१७||

"6.17 Yoga becomes the destroyer of pain for him who is moderate in eating and recreat..."

यदा विनियतं चित्तमात्मन्येवावतिष्ठते | निःस्पृहः सर्वकामेभ्यो युक्त इत्युच्यते तदा ||६-१८||

"6.18 When the perfectly controlled mind rests in the Self only, free from longing for..."

यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता | योगिनो यतचित्तस्य युञ्जतो योगमात्मनः ||६-१९||

"6.19 As a lamp placed in a windless spot does not flicker to such is compared the Yo..."

यत्रोपरमते चित्तं निरुद्धं योगसेवया | यत्र चैवात्मनात्मानं पश्यन्नात्मनि तुष्यति ||६-२०||

"6.20 When the mind, restrained by the practice of Yoga attains to quietude and when s..."

सुखमात्यन्तिकं यत्तद् बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम् | वेत्ति यत्र न चैवायं स्थितश्चलति तत्त्वतः ||६-२१||

"6.21 When he (the Yogi) feels that Infinite Bliss which can be grasped by the (pure) ..."

यं लब्ध्वा चापरं लाभं मन्यते नाधिकं ततः | यस्मिन्स्थितो न दुःखेन गुरुणापि विचाल्यते ||६-२२||

"6.22 Which, having obtained, he thinks there is no other gain superior to it; wherein..."

तं विद्याद् दुःखसंयोगवियोगं योगसंज्ञितम् | स निश्चयेन योक्तव्यो योगोऽनिर्विण्णचेतसा ||६-२३||

"6.23 Let that be known by the name of Yoga, the severance from union with pain. This ..."

सङ्कल्पप्रभवान्कामांस्त्यक्त्वा सर्वानशेषतः | मनसैवेन्द्रियग्रामं विनियम्य समन्ततः ||६-२४||

"6.24 Abandoning without reserve all desires born of Sankalpa (thought and imagination..."

शनैः शनैरुपरमेद् बुद्ध्या धृतिगृहीतया | आत्मसंस्थं मनः कृत्वा न किञ्चिदपि चिन्तयेत् ||६-२५||

"6.25 Little by little let him attain to ietude by the intellect held firmly; having m..."

यतो यतो निश्चरति मनश्चञ्चलमस्थिरम् | ततस्ततो नियम्यैतदात्मन्येव वशं नयेत् ||६-२६||

"6.26 From whatever cause the restless and unsteady mind wanders away, from that let h..."

प्रशान्तमनसं ह्येनं योगिनं सुखमुत्तमम् | उपैति शान्तरजसं ब्रह्मभूतमकल्मषम् ||६-२७||

"6.27 Supreme Bliss verily comes to this Yogi whose mind is ite peaceful, whose passio..."

युञ्जन्नेवं सदात्मानं योगी विगतकल्मषः | सुखेन ब्रह्मसंस्पर्शमत्यन्तं सुखमश्नुते ||६-२८||

"6.28 The Yogi, always engaging the mind thus (in the practice of Yoga), freed from si..."

सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि | ईक्षते योगयुक्तात्मा सर्वत्र समदर्शनः ||६-२९||

"6.29 With the mind harmonised by Yoga he sees the Self abiding in all beings and all ..."

यो मां पश्यति सर्वत्र सर्वं च मयि पश्यति | तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति ||६-३०||

"6.30 He who sees Me everywhere and sees everything in Me, he never becomes separated ..."

सर्वभूतस्थितं यो मां भजत्येकत्वमास्थितः | सर्वथा वर्तमानोऽपि स योगी मयि वर्तते ||६-३१||

"6.31 He who, being established in unity, worships Me Who dwells in all beings, that Y..."

आत्मौपम्येन सर्वत्र समं पश्यति योऽर्जुन | सुखं वा यदि वा दुःखं स योगी परमो मतः ||६-३२||

"6.32 He who, through the likeness of the Self, O Arjuna, sees eality everywhere, be i..."

अर्जुन उवाच | योऽयं योगस्त्वया प्रोक्तः साम्येन मधुसूदन | एतस्याहं न पश्यामि चञ्चलत्वात्स्थितिं स्थिराम् ||६-३३||

"6.33 Arjuna said This Yoga of eanimity taught by Thee, O Krishna, I do not see its s..."

चञ्चलं हि मनः कृष्ण प्रमाथि बलवद् दृढम् | तस्याहं निग्रहं मन्ये वायोरिव सुदुष्करम् ||६-३४||

"6.34 The mind verily is restless, turbulent, strong and unyielding, O Krishna: I deem..."

श्रीभगवानुवाच | असंशयं महाबाहो मनो दुर्निग्रहं चलम् | अभ्यासेन तु कौन्तेय वैराग्येण च गृह्यते ||६-३५||

"6.35 The Blessed Lord said Undoubtedly, O mighty-armed Arjuna, the mind is difficult..."

असंयतात्मना योगो दुष्प्राप इति मे मतिः | वश्यात्मना तु यतता शक्योऽवाप्तुमुपायतः ||६-३६||

"6.36 I think Yoga is hard to be attained by one of uncontrolled self, but the self-co..."

अर्जुन उवाच | अयतिः श्रद्धयोपेतो योगाच्चलितमानसः | अप्राप्य योगसंसिद्धिं कां गतिं कृष्ण गच्छति ||६-३७||

"6.37 Arjuna said He who is unable to control himself though he has the faith, and wh..."

कच्चिन्नोभयविभ्रष्टश्छिन्नाभ्रमिव नश्यति | अप्रतिष्ठो महाबाहो विमूढो ब्रह्मणः पथि ||६-३८||

"Does he not, O Mighty-armed (Krishna), perish like a scattered cloud, having lost bot..."

एतन्मे संशयं कृष्ण छेत्तुमर्हस्यशेषतः | त्वदन्यः संशयस्यास्य छेत्ता न ह्युपपद्यते ||६-३९||

"6.39 This doubt of mine, O Krishna, do Thou dispel completely; because it is not poss..."

श्रीभगवानुवाच | पार्थ नैवेह नामुत्र विनाशस्तस्य विद्यते | न हि कल्याणकृत्कश्चिद् दुर्गतिं तात गच्छति ||६-४०||

"6.40 The Blessed Lord said O Arjuna, neither in this world, nor in the next world is..."

प्राप्य पुण्यकृतां लोकानुषित्वा शाश्वतीः समाः | शुचीनां श्रीमतां गेहे योगभ्रष्टोऽभिजायते ||६-४१||

"6.41 Having attained to the worlds of the righteous and having dwelt there for everla..."

अथवा योगिनामेव कुले भवति धीमताम् | एतद्धि दुर्लभतरं लोके जन्म यदीदृशम् ||६-४२||

"6.42 Or he is born in a family of even the wise Yogis; verily a birth like this is ve..."

तत्र तं बुद्धिसंयोगं लभते पौर्वदेहिकम् | यतते च ततो भूयः संसिद्धौ कुरुनन्दन ||६-४३||

"6.43 Thee he comes in touch with the knowledge acired in his former body and strives ..."

पूर्वाभ्यासेन तेनैव ह्रियते ह्यवशोऽपि सः | जिज्ञासुरपि योगस्य शब्दब्रह्मातिवर्तते ||६-४४||

"6.44 By that very former practice he is borne on in spite of himself. Even he who mer..."

प्रयत्नाद्यतमानस्तु योगी संशुद्धकिल्बिषः | अनेकजन्मसंसिद्धस्ततो याति परां गतिम् ||६-४५||

"6.45 But the Yogi who strives with assiduity, purified of sins and perfected graduall..."

तपस्विभ्योऽधिको योगी ज्ञानिभ्योऽपि मतोऽधिकः | कर्मिभ्यश्चाधिको योगी तस्माद्योगी भवार्जुन ||६-४६||

"6.46 The Yogi is thought to be superior to the ascetics and even superior to men of k..."

योगिनामपि सर्वेषां मद्गतेनान्तरात्मना | श्रद्धावान्भजते यो मां स मे युक्ततमो मतः ||६-४७||

"6.47 And among all the Yogis he who, full of faith and with his inner self merged in ..."